Αρχείο

Προφίλ

Ιστορικό

Συνδέσεις

Συχνές Ερωτήσεις

Νέα - Εκδηλώσεις

Προσφορές

Βασική Βιβλιοθήκη - Ιδέες και Έργα

 

προώθηση στο τέλος

ΛΟΥΚΑΣ ΑΞΕΛΟΣ
Ρήγας Βελεστινλής

Σταθμοί και Όρια στην Διαμόρφωση της Εθνικής και Κοινωνικής Συνείδησης στην Ελλάδα

Γ΄ Έκδοση
Έτος Α΄ Έκδοσης: 2003
Σελ. 680 (δεμένο), €35,00.
ISBN 960-303-129-1

● Γιώργος Μανιάτης: Κριτική δημοσιευμένη στο περιοδικό «Θέματα Λογοτεχνίας», τεύχος 27, Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2004. (Αρχείο .pdf, μέγεθος: 0,14MB).
● Χρίστος Αλεξίου: Κριτική δημοσιευμένη στο περιοδικό «Θέματα Λογοτεχνίας», τεύχος 27, Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2004. (Αρχείο .pdf, μέγεθος: 0,23MB).

Η παρούσα μελέτη επικεντρώνει το ενδιαφέρον της σε μια φυσιογνωμία της νεότερης ιστορίας μας, τον Ρήγα Βελεστινλή, επιδιώκοντας μέσω της έρευνας, να εξειδικεύσει, συγκεκριμενοποιήσει και τεκμηριώσει περαιτέρω, την άποψη ότι ο Βελεστινλής αποτελεί σταθμό και όριο στην διαμόρφωση της εθνικής και κοινω-νικής συνείδησης στην σύγχρονη Ελλάδα, ορόσημο και οδόσημο στον νεότερο πολιτικό και πολιτισμικό μας βίο.
   Ο συγγραφέας συνθέτει το πορτραίτο, ενός από τους ριζοσπαστικότερους και συνεπέστερους εκφραστές του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, του δημοκρατικού πατριωτισμού και της καθόλου ελληνικής νεωτερικότητας. Τα ζητήματα ελευθερίας και ισοπολιτείας που έθεσε ο Ρήγας και ιδιαίτερα αυτά που περικλείει η ευρύτερη πολιτική-πολιτειακή πρόταση του, εξακολουθούν να παραμένουν ζητούμενα και της εποχής μας. Αυτά τα ζητήματα που δραματικά συμπυκνώνουν το πρόβλημα της σχέσης ανάμεσα στην ισότητα και την ελευθερία, το πρόβλημα της συνύπαρξης ή αντιπαράθεσης της εκρηκτικής πολυεθνικής, πολυγλωσσικής και πολυθρησκευ-τικής, βαλκανικής, αλλά και ευρωπαϊκής πραγματικότητας, αποτελούν ένα βασικό σημείο στο οποίο εστιάζει ο συγγραφέας την προσοχή του.
   Ο ιδεολογικός και πολιτικός κόσμος του Ρήγα, ξεπερνά τα κυρίαρχα ασφυκτικά πλαίσια, συγκροτώντας ένα πρωτόγνωρο για τα βαλκανικά δεδομένα καινούργιο σύστημα αρχών και αξιών με σαφή φιλελεύθερο, πατριωτικό και δημοκρατικό προσανατολισμό. Ο Ρήγας δεν είναι μόνο εθνομάρτυρας, αλλά και ένας μεγάλος δημοκράτης, πατριώτης, διανοούμενος, επαναστάτης και σπορέας ιδεών.
   Ο Ρήγας δεν ευτύχησε να δει το σπόρο που έσπειρε. Όμως εκείνο που η ιστορία επιβεβαίωσε, είναι ότι οι λαοί της Χερσονήσου του Αίμου δεν τον ξέχασαν, ο ίδιος έπεσε μαχόμενος, οι ιδέες του όμως δεν δολοφονήθηκαν. Αυτός ο ξεχωριστός άνθρωπος με την ιδιαίτερη διανοητική δύναμη, τον ποιητικό ενθουσιασμό, την θέληση και την παλληκαριά, το αδιαπραγμάτευτο πάθος για την ελευθερία, έγινε τραγούδι. Το μεγάλο πεδίο άνθησης των ιδεών του, αχνόφεγγε στον ορίζοντα. Σε όλη την διάρκεια του 19ου και 20ού αιώνα, το φάντασμα του πλανιόταν πάνω από την Βαλκανική, εμπνέοντας και εμψυχώνοντας τους λαούς της.
   Και θα πλανιέται, εσαεί, όσο ο άνθρωπος θα βρίσκεται στο αποφασιστικό δίλημμα, να ζυγίζει το νόημα της υπάρξεως του, ανάμεσα σε σαράντα χρόνους σκλαβιάς ή μιας ώρας ελεύθερης ζωής.
   Το βιβλίο του Λουκά Αξελού, αν και ερευνά, αναλύει και σχολιάζει σχεδόν εξονυχιστικά το έργο του Ρήγα και τις προεκτάσεις του, επιχειρώντας μιαν εκ νέου ανάγνωση και επανατοποθέτησή του, δεν εξαντλεί το ενδιαφέρον του μόνο σε αυτό. Η «πολυγωνική» φυσιογνωμία του Ρήγα γίνεται η αφορμή για να γραφτεί ένα βιβλίο που αναδύει μυρωδιές και συνθέτει την εικόνα μιας ολόκληρης εποχής, ενός αναγεννώμενου έθνους. Ενός έθνους που εκκολάπτεται πνευματικά, μιας εποχής που η πρωτόγνωρη σε δύναμη και νεύρο πνευματική της δραστηριότητα, ενδιαφέρει κάθε αναγνώστη που αναζητά τις ρίζες του, τα όρια της εθνικής και κοινωνικής του συνείδησης και τους σταθμούς της πολιτισμικής του ταυτότητας.

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΕΣ
 
   Δύο αιώνες συστηματικής έρευνας γύρω από τη σύντομη ζωή του Ρήγα, φώτισαν αρκετά σημεία από τη δράση του σε υψηλά κλιμάκια της εξουσίας αλλά και στην παρανομία. Εν τω μεταξύ η ιστοριογραφία προχωρεί αδιάκοπα και φαίνεται ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, με ανανεωμένο το ενδιαφέρον για εθνικές και υπερεθνικές ομαδοποιήσεις, η προσωπικότητα του Ρήγα Βελεστινλή φαντάζει πιο αινιγματική από ποτέ. Χρειάστηκε μια διδακτορική διατριβή για να κωδικοποιηθεί το αποτέλεσμα των πολυετών ερευνών και η νέα θεώρηση στο βιβλίο του Λουκά Αξελού. Στόχος του βιβλίου τώρα είναι να ανιχνευθεί η καίρια συμβολή του Ρήγα στη διαμόρφωση της εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στον ελληνικό χώρο στα τέλη του 18ου αιώνα.
   «Ο Ρήγας» συνοψίζει ο ερευνητής προτού περάσει στην εξέταση καθενός έργου του ξεχωριστά, «είχε αντίληψη αρχιτέκτονα - πολεοδόμου και οικοδόμου μεγάλων έργων. Η σφαιρικότητα και το εύρος των εκδόσεών του και της προπαγανδιστικής - διαπλαστικής του δράσης μας το επιβεβαιώνει». Κάθε έργο του καταλαμβάνει από ένα κεφάλαιο το υπόλοιπο βιβλίο.
   Η ανάλυση των έργων στο σύνολό τους δείχνει ότι βασική επιδίωξη του Ρήγα ήταν η ενίσχυση της ιστορικής αυτογνωσίας και αυτοπεποίθησης όλων των βαλκα-νικών λαών. Με τη διαφορά όμως από τους άλλους αρχαιολάτρες της εποχής του ότι «η βαθιά αρχαιογνωσία του δεν αποτελούσε όχημα ταξιδιού στο παρελθόν, αλλά την «πρώτη ύλη» με την οποία έπλασε το σύγχρονο ιδεολογικό και πολιτειακό του πρότυπο». Τέσσερεις συνιστώσες είχε το οικοδόμημα που ανήγειρε ο Ρήγας, όπως αναλύεται στη μελέτη: πρώτον, τον αρχαίο ελληνικό κόσμο· δεύτερον, το ένοπλο αγροτικό κίνημα των βαλκανικών λαών· τρίτον, τον Διαφωτισμό στην ευρωπαϊκή και ελληνική εκδοχή του· και τέταρτον, τις σύγχρονες επαναστατικές ιδέες όπως εκφράστηκαν στη Γαλλική Επανάσταση.
   Ίσως τώρα γνωρίζουμε τον Ρήγα και τον δημοκρατικό πατριωτισμό του καλύτερα. Το βιβλίο ολοκληρώνεται ουσιαστικά με το κεφάλαιο «Το τέλος ενός επαναστάτη» που ξετυλίγει τη σύλληψη και κράτηση του Ρήγα, την εξάρθρωση του δικτύου των μελών της οργάνωσης με διαδοχικές συλλήψεις, τη μεταφορά στο Βελιγράδι και τη δολοφονία του Ρήγα και επτά συντρόφων του, καθώς και την προκλητική επιβράβευση στη συνέχεια των προδοτών. Βρισκόμαστε βεβαίως στην επικράτεια του Μέττερνιχ. Τελευταίο κεφάλαιο, το λυτρωτικό «Καμιά ήττα δεν είναι οριστική». Λίγες ημέρες μετά τις δολοφονίες θα κυκλοφορήσουν στη γαλλοκρα-τούμενη Κέρκυρα από τον πιστό του σύντροφο Χριστόφορο Περραιβό ο Θούριος και ο Ύμνος Πατριωτικός. Ως και ο Γαριβάλδης - σύμφωνα με καταγραφή του Κώστα Καιροφύλλα που συναντήσαμε στο κεφάλαιο για τον Θούριο - είχε υποδεχθεί σε μια έπαυλη του Τρεσκόρε δύο Έλληνες πατριώτες, τον Γεώργιο Τερτσέτη και τον Φραγκίσκο Δομενεγίνη, κρατώντας κιθάρα και ψάλλοντας ελληνιστί τον Θούριο Ύμνο του Ρήγα Φεραίου!
                                                                 Μαίρη Παπαγιαννίδου, «Το Βήμα»


   Η στήλη δεν ασχολείται με τη βιβλιοκριτική, αλλά η ανάγνωση της ογκώδους μελέτης του Λουκά Αξελού Ρήγας Βελεστινλής: Σταθμοί και όρια στην διαμόρφωση της εθνικής και κοινωνικής συνείδησης στην Ελλάδα (εκδόσεις Στοχαστής) με ώθησε να κάνω, όπως σπανίως, μια εξαίρεση. Το βιβλίο δεν είναι μόνο απολαυ-στικό από φιλολογικής απόψεως. Αποδεικνύει παραστατικά ότι η κατάδυση στην ιστορία είναι ιδιαιτέρως επωφελής, ειδικά για όσους ασχολούνται με τα τρέχοντα πολιτικά πράγματα...
   Ο Λ. Αξελός δίνει έμφαση στον ιδεολογικό και πολιτικό κόσμο του Ρήγα, ο οποίος ξεπερνάει τα κυρίαρχα ασφυκτικά πλαίσια, συγκροτώντας ένα πρωτόγνωρο για τα βαλκανικά δεδομένα σύστημα αρχών και αξιών με σαφή φιλελεύθερο, πατριωτικό και δημοκρατικό προσανατολισμό.
   Ο συγγραφέας προωθεί τη σχετική έρευνα, αποδεικνύοντας ότι ο Βελεστινλής δεν ήταν ένα είδος μεταράτη στο βαλκανικό περιβάλλον των ιδεών τη Γαλλικής Επανάστασης, όπως άλλοι διανοούμενοι εκείνης της εποχής. Πατάει στη στερεή βάση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Όταν διαβάζει τον Ρουσσώ, γνωρίζει τον Πλάτωνα. Διαθέτει μια σπάνια πνευματική αυτοδυναμία, που τον καθιστά έναν λόγιο δημοκράτη, ο οποίος μπολιάζει τις βαλκανικές επαναστατικές εμπειρίες με τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές.
   Η σημαντικότερη, ίσως, συμβολή του Λ. Αξελού είναι ότι δίνει την πιο πειστική και τεκμηριωμένη - απ’ όσες τουλάχιστον γνωρίζουμε - απάντηση στο ζήτημα της Μυστικής Επαναστατικής Εταιρείας της Βιέννης. Σκιαγραφεί τον χαρακτήρα της, το εύρος της, τη δράση της, τα μέλη της και τις διαδρομές τους, ανασκευάζονται διάφορες ιδεολογικοποιημένες προσεγγίσεις. Στις σελίδες του σπουδαίου αυτού βιβλίου ζωντανεύει και η πλευρά της αντεπανάστασης. Η Αυστροουγγρική και η Οθωμανική Αυτοκρατορία συνεργάζονται σε μια πρώιμη εκδοχή της Ιεράς Συμμαχίας για να συντηρήσουν το status quo.
                                                                   Σταύρος Λυγερός, «Καθημερινή»


    Ο Ρήγας Φεραίος αποτελεί ένα από τα κεντρικότερα πρόσωπα της Επανάστασης του 1821, παρά το ότι θανατώθηκε το 1798, και του πάνθεου των ηρώων του ελληνικού κράτους. Η μυθιστορηματική ζωή του και το πολυσχιδές έργο του επέτρεψαν πολλαπλές αναγνώσεις, συχνά διαμετρικά αντίθετες και αλληλοσυ-γκρουόμενες, ενώ οι ιδεολογικές χρήσεις τους διατήρησαν την επικαιρότητα τους ως σήμερα. Με γνώση της τεράστιας σχετικής βιβλιογραφίας και των αρχειακών τεκμηρίων, ακόμη και όσων ανακαλύφθηκαν πολύ πρόσφατα, ο Λουκάς Αξελός επιχειρεί, στον ογκωδέστατο αυτό τόμο, τη σύνθεση της προσωπικής και πνευματικής διαδρομής του Ρήγα Φεραίου, επιμένοντας, εύλογα, στο συγγραφικό του έργο και εντάσσοντας τον ήρωα του στα δεδομένα της εποχής, όπως τα αναλύει, άλλωστε, με έμφαση στις οικονομικές και κοινωνικές δομές του υπόδουλου ελληνικού κόσμου. Αιτιολογώντας και επιμένοντας στο φιλελεύθερο, επηρεασμένο από τη Γαλλική Επανάσταση, πατριωτικό και δημοκρατικό προσανατολισμό των ιδεών και της στάσης του Ρήγα Φεραίου, ο συγγραφέας αναδεικνύει και τεκμηριώνει τη θέση του για την καθοριστική συμβολή του Βελεστινλή στη διαμόρφωση αυτού που ονομάζει «εθνική και κοινωνική συνείδηση» στην Ελλάδα.
                                                   Βαγγέλης Καραμανωλάκης, «Ελευθεροτυπία»


   Ο κ. Λουκάς Αξελός επιδιώκει με τη μελέτη του να καταστήσει ξανά επίκαιρες τις ριζοσπαστικές αντιλήψεις του Ρήγα Βελεστινλή και να συνθέσει την εικόνα της εποχής στην οποία έδρασε. Σκιαγραφεί τις κοινωνικές αναταραχές των Βαλκανίων τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο και τις δομές του αυταρχικού πολιτικού συστήματος που προσπάθησε να ανατρέψει ο Ρήγας.
   Ο συγγραφέας δεν επικεντρώνεται απλώς στην επαναστατική δράση του, όπως θα περίμενε κανείς από μια κλασική βιογραφία, αλλά εξετάζει αναλυτικά το πολύπλευρο έργο του που εκτείνεται από τη λογοτεχνία ως τη νομική, τις φυσικές επιστήμες, τη χαρτογράφηση κ.λπ...
   Από πολύ νωρίς ο Θεσσαλός επαναστάτης είχε συνειδητοποιήσει την ανάγκη αλλαγής του κοινωνικοπολιτικού πλαισίου της οθωμανικής αυτοκρατορίας και προέβαλε τις πλέον ριζοσπαστικά; ιδέες των Γάλλων επαναστατών με στόχο να οργανώσει ένα πλατύ απελευθερωτικό κίνημα με φιλελεύθερο, πατριωτικό και δημοκρατικό προσανατολισμό. Πολλοί μελετητές έχουν διαφωνήσει για το εύρος και τη δράση της μυστικής Επαναστατικής Εταιρείας της Βιέννης. Ο κ. Αξελός παραθέτει τις πιο τεκμηριωμένες απόψεις και προσπαθεί να δώσει μέσα από αναμφισβήτητα ιστορικά στοιχεία το χαρακτήρα της οργάνωσης που συνδέθηκε με την τραγική μοίρα του επαναστάτη. Μάλιστα, την τοποθετεί και σε σχέση με άλλες μυστικές εταιρείες της ελληνικής και βαλκανικής αστικής τάξης που δημιουργή-θηκαν κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα. Οι λεπτομέρειες της σύλληψης του Ρήγα, οι ανακρίσεις, οι μάταιες προσπάθειες για τη διάσωση του ζωντανεύουν μέσα από ένα πλήθος τεκμηρίων και ντοκουμέντων που οδηγούν στην τελευταία πράξη του δράματος.
                                                       Μάνια Στάικου, «Ο Κόσμος του Επενδυτή»

Για τον συγγραφέα

   Ο Λουκάς Αξελός γεννήθηκε στη Αθήνα. Αποφοίτησε από την Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από πολύ νωρίς ασχολήθηκε με τα γράμματα και το βιβλίο και διευθύνει από την ίδρυση τους τις εκδόσεις «Στοχαστής» και το περιοδικό «Τετράδια Πολιτικού Διαλόγου Έρευνας και Κριτικής». Επιμελήθηκε, σχολίασε και προλόγισε αρκετά βιβλία Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, ενώ στο συγγραφικό πεδίο οι έρευνες του έχουν επικεντρωθεί στην παρουσίαση και ανάδειξη ορισμένων προσωπικοτήτων της νεότερης ελληνικής ιστορίας, στην μελέτη του Κυπριακού Ζητήματος και στην ανάλυση της εκδοτικής δραστηριότητας και της κίνησης των ιδεών στην Ελλάδα από την δεκαετία του 1960 έως τις μέρες μας. Ταυτόχρονα έχει ασχοληθεί με την κριτική και έχει δημοσιεύσει αρκετά δοκίμια, μελέτες, άρθρα και ποιήματα σε διάφορα βιβλία, περιοδικά και εφημερίδες. 

επιστροφή στην αρχή
σειρά ● προηγούμενο ● επόμενο


Οι πιο πρόσφατοι τίτλοι της σειράς



Helen Sullivan
The Communal Mind and the Master Artifice



Μανώλης Γλέζος
Εθνική Αντίσταση
1940-1945




Φρανσουά Γκιζό
Η Ιστορία του Πολιτισμού στην Ευρώπη

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ
Α έως Κ έως ΠΡ έως Ω